مطبوعات

پیشینۀ مطبوعات در افغانستان

 

مطبوعات یا روزنامه نگاری از نظر تاریخی در کشور عزیز ما افغانستان همزمان با برنامه ریفورم یعنی اصلاحات دوران امیر شیر علی خان با نشر اولین جریده به نام شمس النهار آغاز گردید. شمس النهار در واقعیت امر یک نشریه دولتی بود که بعد از فاصله پنج سال عمر نشراتی با وقوع جنگ دوم افغان و انگلیس از بین رفت. دومین نشریه در تاریخ مطبوعات کشور، که به اساس یک برنامۀ علمی و فرهنگی، طرح و دیزاین گردیده بود، جریدۀ سراج الاخبار افغانیه بود که  با نشر اولین شماره، این جریده در سال ۱۹۰۶میلادی به اثر مداخلات انگلیس ها، مصادره شد.

با نشر جریدۀ سراج الاخبار افغانیه در اکتوبر ۱۹۱۱م، به مدیریت علامه محمود طرزی به صورت اساسی تهداب روزنامه نگاری و فعالیت های مطبوعاتی در کشور عزیزمان، گذاشته شد.

در زمان سلطنت امیر حبیب الله خان، دو کتاب هر یک : ریاض الالواح که تاریخ مقابر و مزارات شهر غزنی است و دومی در سال ۱۳۲۵ ه.ق  زیر عنوان: خزاین السلوک فی مسکوکات الملوک در رشته تالیف درآمدند، که  کتاب دومی تصاویر مسکوکات اسلامی را  از دورۀ امویان تا دورۀ سلاطین افغان را نشان میدهد، چاپ شد.

در زمان سراج المله و برادرش نصرالله خان کتاب تحفه الحبیب ثم سراج التواریخ در مطبعه حروفی در کابل در سنه ۱۳۳۳ ه. ق به طبع رسید. این کتاب در بارۀ سرگذشت پادشاهان  افغان از بدو سلطنت احمد شاه بابا ابدالی الی زمان حبیب الله خان نگارش یافته است. مؤلف این کتاب ملا فیض محمد کاتب هزاره می باشد.

جریده طلوع افغان: در سال ۱۳۰۶ ه. ش مطابق به ۱۹۲۸ میلادی در دارالسلطنه کابل به نشر رسید که مرام آن توسعه و گسترش زبان پشتو را احتوا کرد. با نشر چند شماره، از نشر بازماند.

مجله آیینه عرفان:  از آغاز سلطنت امان الله خان دو مرکز مهم علمی به نام های انجمن معارف و دارالامان معارف در قصر شهرآرا تاسیس شد. در سال ۱۲۹۸ ه.ش بعد از استرداد استقلال، مجله آیینه عرفان انتشار یافت. مدیر مسوول این مجله،  هاشم شایق افندی بود که از بخارا  به افغانستان آمده و تابعیت افغانستان را قبول کرده بود.

مجله امان الاطفال: این مجله به نگارنده گی علامه محمود طرزی از تاریخ ۱۵ میزان ۱۲۹۸ ه.ش در کابل به نشرات آغاز نمود و به تاریخ ۲۷ برج قوس همان سال از نشرات باز ماند و دوباره با ایجاد دولت امانیه زیر عنوان همان نام اولی، مجدداَ‌ به نشرات آغاز کرد. این مجله درماه دو بار به چاپ میرسید.

رساله دستور فارسی: این رساله در عهد سلطنت امیر حبیب الله خان از طرف انجمن معارف برای رشد سویه به مدیریت عبدالغفور ندیم معلم مکتب حبیبه به نشرات آغاز کرد. این رساله با  کمیت ۱۲۱ صفحه درمطبعه حروفی دارالسلطنه کابل طبع و نشر می شد. این رساله در تمام مکاتب آن زمان تدریس میگردید.

کتاب بحران و نجات: این کتاب حاوی مختصری از گزارش سال های ۱۳۰۷ و ۱۳۰۸ ه.ش  بود و از تالیفات تاریخ کابل شناخته می شد. مؤلف این کتاب، غلام محی الدین انیس بود.

کتاب نادر افغان: مؤلف این اثر مولوی برهان الدین ، متخلص به کشککی در سال ۱۳۱۰ ه.ش  در مطبعۀ عمومی کابل به نشر رسید. این کتاب سوانح و کارنامه های اعلیحضرت محمد نادرخان را به نشر رسانیده بود.

مجله کابل: در جوزای ۱۳۱۰ ه.ش در عهد امانیه در انجمن ادبی کابل به نشر رسید و اولین مدیر مسوول این مجله محمد انور بسمل شاعر توانای کشور بود که از جمله مشروطه خواهان نیز بود.

رساله مخزن الانور احمدی: این کتاب در سنه ۱۱۷۶ ه.ق به نوشته الحاج صفی الله مجددی ملقب به قیوم خان که از اولاد حضرت شیخ احمد کابلی( مجدد الف ثانی) که در سنه ۱۱۵۶ ه.ق به دنیا آمده و در عهد شاهنشاهی درانی، مدتی در کابل به سر برده است. این کتاب را تالیف نمود و در دارالسلطنه کابل به چاپ رسید.

کتاب اعلیحضرت زمان شاه درانی: این کتاب در ۱۳۳۷ ه. ش در انجمن تاریخ وزارت معارف وقت، به طبع رسید. این کتاب حدود امپراطوری و باستانی عهد درانی را در بر دارد.