ریاست باستانشناسی

سیس مرکز باستانشناسی:

انستیتوت باستانشناسی افغانستان نه بشکل یک انستیتوت مستقل بلکه زیر عنوان شعبه حفریات که عمدتآوظایف نقشه برداری، تهیه را پورها، گزارشات وطبقه بندی آثارطی سا لهای1338-1339درچوکات تشکیلاتی موزیم ملی وزارت اطلاعا ت و کلتور وقت  شروع به فعالیت نمود،این شعبه با کسب کادرهای تحصیل کرده از خارج کشوردر سال1345برای نخستین باراز ساختارتشکیلاتی موزیم جداوبحیث یک انستیتوت مستقل به فعالیت خویش آغاز نمود.که تحت اداره محترم دوکتور شاهی بای مستمندی اولین تحقیقات وحفریات علمی خودرا درساحه باستانی خم زرگر ولایت کاپیسا آغازنمود آثار بازیافت شده آن ساحه  استوپه ها،معابد،پیکرهای بودائی هدیه دهنده گان،سکه های طلائی وغیره میباشد، بعداًدرساحه هده ودیگرنقاط افغانستان تحقیقات علمی وحفر یات ادامه پیداکرد.

اهداف ریاست باستانشناسی:

در کشور عزیز مان افغانستان در قدم نخست این علم روشنگر ابعاد تاریک ،یافتن گمشده ها،ویاپاسخ به چراها وچگونه های بیجواب است مثلاً:چرا وچگونه تمدن های بشری بوجود آمده اند،معابد،استوپه ها،آتشکده هابنأ شده اند.

پس به چنین سولات طوری پاسخ بایید داد که انسان اولیه بعد ازبدوپیدایش خویش به چیدن میوه های درختان وصید ماهی ها مبادرت ورزیده وزندگی خویش را از همین طریق مرفوغ میساخت. سپس از خوردن گوشت خام وغذای سرد دست کشیده وآتش را ذریعه سنگ چقماق کشف کرده و به هنر سفال سازی، فلزات گرانبها (طلا،نقره ،مس ومفرغ) دست یافته وبه ذوب فلزات پرداخت وبلاخره خط را اختراع کرده که تمام همین مسایل را میتوان از طریق علم باستانشناسی حل کرد وبه کمک این علم معما های تاریخ را حل وبه تکمیل مدارک تاریخی پرداخت،همچنین میتوان شیوه معماری وهنر آنان را روشن ساخت بنابرهمین ضرورت علم باستانشناسی بوجود آمد که در مراحیل نخستین خویش در قرن 15 میلادی در یونان وروم مورد توجه عتیقه پسندان آنزمان بطور ابتدائی قرار گرفت وآهسته آهسته به دیگر کشور های رو آورد وبلاخره به مراکز بزرگ تحقیقاتی مبدل گردیده است.

 فعالیت های ریاست باستانشناسی:

جهت جلوگیری ازحفریات غیرقانونی وتخریب ساحات باستانی درسطح کشورتدابیرواقدامات لازم رویدست وغرض حفظ وحراست ازساحات باستانی پوسته های امنیتی قطعه (012) درسطح ولایات کشور عندالضرورت وعندالموقع افراز گردیده است.

بتعداد16تن ازکارمندان جوان اینریاست جهت آموزش های مسلکی کوتاه مدت ودرازمدت به کشورهای فرانسه،یونان،جرمنی،ایتالیا،امریکا،جاپان، وغیره اعزام شده اند که بعدازختم دوره آموزش دوباره به کشوربازگشت نموده ومصدرخدمت به وطن وهموطنان خویش گشته اندوهمچنان نظربه تقاضای دیپارتمنت باستانشناسی پوهنتون کابل، محصلین مربوط در ساحه مس عینک ولایت لوگر عملاً آموزش دیده اند.

امضا تفاهم نامه تهیه نقشه دیجتلی ساحات باستانی افعانستان با موسسه محترم دافا (فرانسه).

امضا تفاهم نامه فی مابین ریاست باستانشناسی افغانستان با انستیتوت شرق شناسی پوهنتون شیکاگو امریکا در رابطه به ارتقای ظرفیت در بخش آموزش مسلکی پروگرام جی ای اس، ایجاد کتابخانه دیجتلی و ایجاد مرکز فرهنگی آن انستیتوت در ریاست باستانشناسی.

(الف) در بخش سروی محلات باستانی :

ریاست باستانشناسی بمنظور تحقق و دست یابی به اهداف مشخص و معین پیشبینی شده درپلان مطروحه خویش در بخش سروی محلات باستانی در حال رشد بوده و نقش تعین کننده خویشرا در تطبیق پلان با سعی و تلاش تمام بمنظور شناسایی ثبت و راجستریشن ساحات باستانی انجامیده، که در نتیجه   توانسته در حدود ( ۶۴۶) ساحه باستانی را درسطح کشور سروی و تثبیت نموده که شامل (۳۱) ولایت (۶۰) ولسوالی ، قریه جات و دهات میشود تاکنون سروی گردیده است .

1-  ساحه باستانی مس عینک ولایت لوگر نخستین بار در سال 1342 کشف و در سال 1355 برای اولین بارهیاَت چون (جی.فوسمن و ام لیبر) از این ساحه مهم دیدن نمودند، در سال1355 توسط دانشمند روسی وینوگرادوف، بختیل و گردن فرانسوی نیز ساحه سروی گردیده است. و اما در سال 1356  یک سروی مقدماتی توسط تیم باستانشناسان موسسه دافا ( تی.برتوکس ، آر. بزنوال، اف.سیبیرون و وژ.لیزاک هاور) صورت گرفت که این ساحه را به دوره کوشانی تاریخ گذاری نمودند.هیات زمین شناسی روسی در سال 1349 موجودیت خرابه ها را در ساحه مس عینک گزارش داده بودند، و از بعضی تونل های طویلی در قسمت شرقی کوه اصلی معدن مس عینک ذکر نمودند ، در سال 1361 توسط (و.بال) ساحه باستانی مس عینک در فهرست باستانشناسی افغانستان درج و بشکل مختصر از آن یاد آوری گردید. در سال های1383،1385،1387 هیأت باستانشناسی  افغان  از ساحه دیدن نمود، سروی های اساسی وحفریات باستانشناسی درساحه مس عینک آغاز گردید آخرین سروی در سال 1391 که هفت قریه اطراف ساحات باستانی مس عینک ولایت لوگررا احتوا مینمود مشتمل بر موازی 31000 جریب زمین دولتی را احتوا میکرد جمله به تعداد 43 نقطه ثبت ساحات باستانی مس عینک ولایت لوگر گردید .

2-  پنج دوره سروی وحفریات مشترک توسط تیم باستانشناسان افغان – آلمان وفرانسه درساحات باستانی قلعه اختیارالدین وشهر قدیم هرات صورت گرفته است که درنتیجه (223)ساحه باستانی جدیداً کشف گردیده است.

3- دو دوره سروی وبازدید تیم مشترک باستانشناسان افغان- لتوانیا ازساحات باستانی مغاره های سنگ یار،ساحات باستانی سنگ بار،قلعه ضحاک، ساحات باستانی قلعه ضحاک، ساحه باستانی کشک بهار، بنا شهر، تپه های اطراف کشک بهار، ساحه باستانی پنبه کار، مرکز عمده پنبه کار، ساحه باستانی قبرضحاک، زندان ضحاک، تپه پیشوندی، قلعه ملک انتر، قریه شینه ، قلعه آهنگران، قریه شیخ خان کاووسی،  لکه قلندر ولایت غور، صورت گرفته است.

4- سروی وبازدید از ساحات باستانی:(گنبدباغ ریگ روان خواجه سیاران ولایت پروان، ساحات باستانی ولایت بلخ ودفن پارچه های تیکری، سی ویکهزار جریب زمین دولتی درولایت لوگر که درنتیجه (43) ساحه باستانی جدید کشف وراجستر لست ساحات باستانی گردید، سروی وبازدید ازمسیرکانال آبیاری کوکچه وشهروان در ولسوالی های خواجه غار ودشت ارچی ولایت تخار وامام صاحب ولایت کندز، بازدید ازیک عدد سنگ مزار یاراولیای ولایت سرپل، تشریح وتسجیل (5) قلم آثاربدست آمده از ولایت فاریاب وتسلیمی آن بریاست اطلاعات وفرهنگ آنولا، تشریح ،تثبیت وتسجیل(72)قلم آثار بدست آمده از مربوطات ولایت بدخشان، تثبیت حریم ساحه باستانی مسجدقندهاری های گرداب ولایت بغلان، بازدیدازمسیر سرک ارملک- لامان ولسوالی کرخ ولایت هرات، بازدید از قریه ی بابه قول واقع دره میانه ولایت دایکندی، بازدید از زیارت خواجه سبز پوش ولایت بامیان، بازید ازساحات باستانی شهرغلغله، شهرضحاک وبودای ولایت بامیان، بررسی ساحاتیکه شامل حریم مجموع بودای بامیان میشود وکیبل فایبرنوری از مسیرآن میگذرد، بازدید ساحه باستانی دره لامان ولایت بادغیس که درنتیجه تعداد پارچه های سنگ کوارتز وذغال بدست آمد وبریاست اطلاعات وفرهنگ آنولا تسلیم داده شد، تشریح وتسجیل (9) قلم آثاربدست آمده از ولسوالی دند ولایت قندهار که رسماً به موزیم آنولاتسلیم داده شد، تشریح سه قلم آثارگچی وسنگی ولایت کندز وانتقال آن به موزیم ملی، کشف وبدست آوری (171) عددسکه نقره ئی ازساحه باستانی باوو خیل دشت توبگی ولایت لوگر وانتقال آن به موزیم ملی، تشریح وتثبیت آثاریکه توسط نیروهای امنیتی دستگیر وبه این اداره مواصلت نموده است.

(ب) در بخش حفریات :

 ریاست باستانشناسی بمنظور تحقق و دست یابی به اهداف مشخص و معین پیشبینی شده درپلان مطروحه خویش در بخش حفریات ساحات باستانی در حرکت بوده و نقش تعین کننده خویشرا در تطبیق پلان با سعی و تلاش تمام بمنظور شناسایی آثار باستانی داشته . که در نتیجه   توانسته در حدود (8) ولایت (کابل، بلخ، بامیان، غزنی، غور، هرات، میدان وردک و لوگر) را درسطح کشور حفریات مستقلانه و تیم های مشترک را انجام داده است  که شامل شهرها، ولسوالی ها ، قریه جات و دهات میباشد بطور فشرده قرار ذیل از آن یاد آوری میشود.

1-    ساحات باستانی مس عینک ولایت لوگر برای اولین بار طبق هدایت مقام محترم وزارت اطلاعات و فرهنگ در سال 1384 سه عدد مجسمه گلی که در یک رواق درتپه کافری تجسم یافته بود توسط متخصصین باستانشناسی افغان از جایش برداشته شده و به موزیم ملی تسلیم داده شد. که بنابر عقد قرار داد معدن مس فی مابین وزارت محترم معادن و پطرولیم و کمپنی (MCC) چینایی صورت گرفت، تصمیم اتخاذ گردید که ساحات باستانی مس عنیک ولایت لوگر تحت حفریات علمی ومسلکی قرار گیرد تا در جریان استخراج معادن به آثار تاریخی صدمه وارد نگردد، بناءً ریاست باستانشناسی وزارت اطلاعات وفرهنگ برای اولین بار حفریات علمی خویش را در سال 1388 در ساحه باستانی قریه گل حمید، در سال 1389 ساحه باستانی تپه کافریا مورد کاوش علمی قرار گرفت، در سال 1390 مطابق به فیصله که صورت گرفت هشت نقطه سرخ (ساحاتیکه در اولویت قرارداشت)عبارت اند از ساحه باستانی کوه عینک، ساحه باستانی جنوب کوه عینک 052، ساحه باستانی 013، ساحه باستانی شاه تپه، ساحه باستانی قریه ولی بابا، ساحه باستانی 045، ساحه باستانی 046، ساحات باستانی 035 وغیره ساحات که در اطراف کوه عینک (معدن اصلی مس)قرار داشت آغاز گردید که الی اکنون ادامه دارد و در نتیجه بتعداد (2320) قلم اثار باستانی کشف و بدست آمده که بعد از پروسه ثبت و سجل رسماً به موزیم ملی انتقال گردیده است.

2-      ده دوره حفریات مستقلانه توسط هیات مسلکی باستانشناسی درتپه نارنج واقع شهدای صالحین راه اندازی گردیده که درنتیجه ده ها قلم آثار منقول وغیر منقول بدست آمده که بعدازتشریح وتسجیل به موزیم ملی رسماً تسلیم گردیده اند.

3-         یک دوره کاوش مستقلانه درساحه باستانی خواجه صفا صورت گرفته است که بتعداد (28)قلم آثار ازقبیل پارچه های تزئینی گلی،استوکی،فلزی،آهنی،مسی،سنگی،استخوانی ،برونزی، یاقوت وسفالی بدست آمده وبعداز تشریح به موزیم ملی رسماً انتقال گردیدند.

4-      دودوره حفریات دربالا حصارکابل صورت گرفته که درنتیجه پارچه های ظروف سفالی مربوط به دوره بودائی واسلامی کشف وبدست آمد.

5-      دودوره حفریات مقدماتی  درساحه باستانی کول حشمت خان صورت گرفت.

6-      پنج دوره حفریات مشترک تیم باستانشناسان افغان – آلمان درباغ بابر راه اندازی گردید که بعضی ساختمان های عصربابری ودوره بودایی نمایان گردید.

7-      دودوره حفریات مشترک تسم باستانشناسان افغان – فرانسه درساحه الغتا ولسوالی نرخ میدان وردک صورت گرفته که درنتیجه معبدبودایی وپارچه های بدن مجسمه های گلی کشف وبدست آمده است.

8-      چهار دوره حفریات مستقلانه توسط هیات مسلکی اینریاست دراطراف منارمسعود سوم وبهرام شاه درقریه روضه ولایت غزنی صورت گرفته که دراثرحفاری از اطراف مناربهرام شاه آثارمنقول و غیرمنقول کشف گردید که بتعداد(5) اتاق اززیرخاک نمایان گردیده وتعداد پارچه های ظروف سفالی همراه با(9)عددظرف سفالی، یک عدد سرائی ویکتعدادظروف مسی، (21)قلم آثار شامل سنگ مرمرسفید،سفالی،سنگی، بدست آمده ورسماً بعد ازتشریح وتسجیل به موزیم آنولاتسلیم داده شدند.

9-      یازده دوره حفریات مشترک تیم باستانشناسان افغان – فرانسه درساحات باستانی معبدشاهی قول غوزه شهرشـــــــاهی بامیان  صورت گرفت که درنتیجه بیش از(500)قلم آثار بدست آمد و بعداز تشریح هیات مسلکی اینریاســــــــت به موزیم آنولا تسلیم گردید.

10-  سه دوره حفریات مشترک تیم باستانشناسان افغان – ریوکوکوی جاپان درولایت بامیان صورت گرفته است.

11-  هفت دوره حفریات مشترک تیم باستانشناسان افغان – فرانسه درساحات مختلف ولایت بلخ صورت گرفته که تعدادساختمان ها ی دوره باختری،هخامنشی،کوشانی واسلامی کشف گردیده وبتعداد(1007)قلم آثارطی سالهای 1383- 1389 بدست آمده که  بعدازتشریح وتسجیل جهت تحقیقات بیشتر نزد موسسه دافا میباشد .

12-  دودوره حفریات مشترک تیم باستانشناسان افغان – کامبرج لندن دراطراف مینارجام ولایت غورصورت گرفته است.

13-  پنج دوره حفریات مشترک توسط تیم باستانشناسان افغان – آلمان وفرانسه درساحات باستانی قلعه اختیارالدین وشهر قدیم هرات صورت گرفته است

( ج) در بخش وقایه و ترمیم آثار:

 ریاست باستانشناسی  توانسته است مسوولیت خویش را درقبال ترمیم ، وقایه ، پاککاری و کار در ساحات باستانی بالای آثار بصورت مستمرانجام داده که در نتیجه بیش از صدها آثار منقول و غیر منقول در ساحات باستانی ترمیم و پاککاری گردیده که آثار منقول آن (  آثار گلی،سنگی، طلایی، نقره  یی، مسی، برونزی، آهنی، سفالی، استوکی، چوبی ) بعد از ترمیم مقدماتی ثبت و سجل به موزیم ملی انتقال گردید است، آثار غیر منقول آن شامل نقاشی های دیواری، پیکره های بزرگ مجسمه های بودا و بودیستوا، استوپه های مرکزی ونذری وغیره در ساحات باستانی منحیث موزیم غیر منقول از آن  محافظت صورت گرفته است.

قابل یاد آوری است که در موزیم ملی کشور یک نمایشگاه بزرگ از یافته های مس عینک نیز ایجاد گردیده وهمه روزه علاقمندان ازاین نمایشگاه بزرگ دیدن مینمایند و ضمناً باید علاوه نمود که یکتعداد از آثار بدست آمده مس عینک ولایت لوگر در کشور جمهوری چک نیز به نمایش گذاشته شده است.

(د) کتاب خانه ریاست باستانشناسی:

کتابخانه ریاست باستانشناسی که بیش از ده ها سال بدینسو در چوکات  تشکیلات اداری وزارت اطلاعات و فرهنگ ج.ا.ا مصدر خدمت در عرصه تحقیق برای محقیقن، محصلین، متعلمین و کارمندان وزارت بوده، در این کتابخانه تقریباً در حدود (1258) جلد کتب (مجلات، رسالات علمی، تحقیقی و فرهنگی) باستانشناسان، مؤرخان و پژوهشگران  به زبان های ملی و بین المللی (دری، پشتو، ازبکی، انگلیسی، فرانسوی، روسی، ایتالوی و جرمنی) موجود میباشد.

(ع) شعبه جی ای ایس (GIS Lab) ریاست باستانشناسی:

این شعبه بهمکاری انستیتوت شرق شناسی پوهنتون شیکاگو ایالات متحده امریکا در چوکات وزارت اطلاعات و فرهنگ ایجاد شده و فعالیت مینماید که نخستین دستآورد برنامه آموزشی پروگرام (GIS) بهمکاری اورینتل انستیتوت پوهنتون شیکاگو که قبلاً  نظربه تفاهمنامه پیرامون حفظ مشارکت و برنامه های میراث های فرهنگی  که میان انستیتوت باستانشناسی افغانستان (AIA) وزارت اطلاعات و فرهنگ ج .ا.ا و انستیتوت شرق شناسی پوهنتون شیکاگو(OI)ایالات متحده امریکا بتاریخ ۱۶ نوامبر۲۰۱۶درشهرکابل به امضا رسید به همین اساس  شعبهGIS   را بطور اساسی آماده فعالیت نمودند که بروز سه شنبه مورخ 23/3/1396 بحضور داشت محترم پوهاند محمد رسول باوری معین فرهنگ و هنر و سرپرست وزارت اطلاعات و فرهنگ، مشاورین، محقیقین و روسای محترم وزارت افتتاح و به بهره برداری سپرده شد.تأ