روزنامه انیس

جريده «انیس»به عنوان نخستين روزنامه ملی کشور ،  بخاطر تنوير اذهان عامه و آشـنایی آنان با دنیای معاصر، تعمیم عدالت و حیات قانونی در کشـور و فراهم سـاختن زمینۀ ارتباط فکری آنان با مردم جهان به تاریخ 15 ثور 1306 مطابق 5 می 1917م، با صاحب امتیازd و مسئولیت غلام محي‌الدین «انیس» با تيراژ 45 نسخه  اولين بارآذين چاپ يافت. جریدة «انیس» درآغاز نشرات در مطبعه حروفی شرکت رفیق به طبع می‌رسید. ولی در اواسط سال دوم نشراتی، توانست از پول اشتراک و فروش جریده، مالک مطبعه شخصی شود و طبع و نشر جريده «انیس» را در آن صورت دهد.

چنانکه مؤسس انيس می‌نویسد: «اداره بالفعل در ظرف این مدت و از پول مشترکین یکنیم ساله خود مالک یک مطبعه مکمل است که شهرت و اعتبار خوبی را در حسن طبع و حسن معامله دارد. مطبعه عبارت از چهار پایه ماشین و چندین دسته حروف و باقی لوازمات مطبعی می‌باشد.

جریده انیس در آغاز دارای 12 صفحه بود و در هر پانزده روز یکبار نشر می‌شد. ولی بعد از سال دوم نشراتی به قسم یک جریده هفته وار به نشرات خود ادامه داد. در همین وقت بود که شعار «جریده ملی، آزاد و خادم نهضت» در زیر عنوان آن علاوه گردید. بعد از سال دوم تعداد صفحات «انیس» به چهارده و شانزده صفحه هم رسید.

قطع «انیس» در مدت پنج سال اول نشراتی دارای سایز (11 در 8 انچ) بود و در دو ستون نشر می‌گردید.

جریده «انیس» بعد از سپری نمودن سال دوم نشراتی به یک وقفه موقت مواجه گردید، ولی به زودی این دوره زودگذر سپری شد و جریده «انیس» نشرات خود را از سر گرفت و تا امروز بعضی تغییرات در نام و محتوا و مراکز نشر و صاحب امتیاز آن به میان آمد، ولی هیچ گاه از نشر باز نمانده است. چنانکه معمول است هر رسانه‌یی در آغاز نشرات و در اولین شماره مرام و هدف نشراتی خود را بیان می‌دارد؛ مرحوم «انیس» نیز طبق معمول در سرمقالۀ همان شماره نوشت:

 «انیس طفلک نوزادیست در عالم مطبوعات می‌خواهد در اوقات فراغ ندیم، در ساعت‌های کار معاون، در امور مشکله مشاور، در حالات غم و اندوه سمیر، و الحاصل در حیات فکری و عملی عموم، خاصۀ فریق مامورین، مونس و خدمتگار گردد.»

مؤسس «انیس»، با نگارش سطور بالا به علاقمندان و خوانندگان خود خاطر نشان ساخت که هدف وی از نشر «انیس» خدمت به جامعه است و می‌خواهد مضامینی در آن بگنجاند که در هرجا و در هرحال برای خواننده سودمند باشد.

 «انیس»، در صدد برآمد که وسایل بهبود حيات مادی و معنوی ماموران را از راه آشنا ساختن آنان به وظایف قانونی شان و رهنمایی‌های سودمند در امور «اقتصادی»، «تربیتی»، «حفظ‌الصحه» و «تدبیر منزل» فراهم آورد.

به همین سبب بعد از عباراتي که ذکر شد در آن سرمقاله نوشت: «انیس روزی که به عالم وجود آمدن داشت و فریضۀ خدمت را به جامعه درک کرد، هرچند می‌خواهد که به تمام اهل جامعه مونس و خدمتگار باشد، ولی نظر به بسی اسباب لازم شد که خدمت خود را خاصه به مامورین حکومت بیشتر سازد.»

برای اين كه توجه ماموران حکومت را به مطالعۀ «انیس» یا به قول خودش به پرورش و التفات نسبت به این طفلک نوزاد، جلب کرده باشد، آهنگ آشنایی را ساز کرد و از ماموریت خود و هم سخنی با ماموران حکومت یادآوری نمود و بر عبارات ذکر شده این کلمات را افزود: «اهم‌تر از همه اين‌ كه صاحب امتیازش مامور، محرر آن مامور، متکفل حیات و ضروریاتش مامور، از این رو لازم شد که مخدومينش نیز مامور باشند.»

مؤسس «انیس» برای روشن شدن هرچه بیشتر اهداف نشراتی خود که در پیش گرفته بود، زیر عنوان «مسلک انیس» روشن ساخت و نوشت: «انیس، غرض یگانه‌یی که دارد خدمت‌ علمی، قانونی، روحی و ادبی به عموم خاصه فریق ماموران است. بناءً در هر شماره یکی یا چند مبحث متعلق به حیات مامور در میدان وظیفه: «مامور و مستقبل»، «مامور و صحت»، «مامور در تفریح»، «مامور در وقت آمریت» و «مامور در ماموریت» درج می‌شود.»

 برای اينكه خوانندگان غیر مامور گمان نکنند که «انیس» یک نشریۀ اختصاصی به مامور است و غیر از مامور کس دیگر نمی‌تواند از مطالب آن استفاده کند، این عبارت را برآنچه نوشته بود اضافه کرد: «به  علاوۀ این، هر مفیدی را به شرطی که عمومی باشد حاوی خواهد بود.» و با ذکر عمومی بودن مطالب مفید از یک طرف خاطر نشان ساخت که «انیس» یک روزنامۀ شخصی نیست و نشریه ایست ملی و  خدمتگار مردم و جامعه و از طرف دیگر به کسانی که تصور می‌کردند از مطبوعات برای اجرای اغراض شخصی وتصفیۀ حساب‌های خصوصی می‌توان استفاده نمود، فهماند که اگر می‌خواهید همکار  «انیس» باشید شرط اولش آن است که مسایل خصوصی را در انیس منعکس نکنید و هرچه می‌نویسید باید براساس منافع عامه باشد و توقع نداشته باشید که «انیس» مانند حربه‌یی در برابر دشمنان شخصی شما  استعمال شود، یا وسیلة شهرت افزایی شما و دوستان شما گردد، اگر از کسی تعریف و ستایش می‌کنید مقیاس مفید بودن او برای مردم را هم در نظر بگیرید و هرگاه زبان به تقبیح یا انتقاد از کسی می‌گشایید از  معیار خطری که از ناحیه او متوجه اجتماع خواهد بود چشم پوشی ننمایید و این مطالب را به وسیلۀ عبارات ذیل بیان کرد: «در مقالات تقریظ و انتقاد اگرچه سعی دارد که مداخلت ننماید در حالت‌های مشروعۀ  اضطراریه تنها قصد افادۀ عام را مدنظر خواهد گرفت در شئونات فردی یا شخصی هیچ مداخلت ندارد، در مقالات وارده حق تصرف را خواهد داشت.»

 غلام محي‌الدین «انیس» بعد از سقوط دولت امانی به جرم حق طلبی و آزادی خواهی به سـرنوشـتی که نباید دچار می‌شـد گردید.زندانی گردید ، سل شد و در مظلومیت جان باخت.

  انیس در دهمزنگ به سـال 1317 درگذشت. او را در گورسـتان پشـت محبس در حضیرۀ معروف «پردیسی‌ها» دفن کردند.

 تعرض دومی به آدرس روزنامه ملی انیس در سال 1357 صورت گرفت، زمانی که «انیس» را با «اصلاح» مدغم کردند.

 

 انیس پس از انیس:

 مرحوم «انیس» هنوز زنده و رنج بیماری شدید را می‌کشید و قادر به کار و حرکت نبود، مرحوم «سرور جویا» که در آن وقت در جمله اعضای انجمن ادبی کابل ایفای وظیفه می‌کرد، سر پرستی و مسئولیت  «انیس» را به عهده گرفت، تا اینکه در سال 1317 خورشیدی بعد از درگذشت انیس، او رسماً مدیر مسئول روزنامه «انیس» مقرر شد.

 «جویا» بعد از وفات مرحوم غلام محي‌الدین «انیس»، نه تنها چراغی را که او روشن کرده بود خاموش نساخت، بلکه آن را جان‌ بیشتر داده و شعله ورتر ساخت. تا اینکه در سال 1327خورشیدی جویا به  خاطر فعالیت سیاسی به زندان رفت و سرانجام به تاریخ 15 جدی 1340 در سن 63 سالگی پدرود حیات گفت.

 بعد از مرحوم سرور «جویا» مدیریت روزنامة «انیس» به دوش یکی دیگر از یاران محي‌الدین «انیس» یعنی مرحوم محمد امین «خوگیانی» افتاد. «انیس» در زمان مدیریت محمد امین «خوگیانی» از  روزنامه به هفته نامه تغییر یافت. در این مرحله بیشتر مطالب آن ذوقی و ادبی گردیده از بار سیاسی و انتقادی آن تا حد زیادی کاهش به عمل آمد.

 یکی دیگر از یاران «انیس» که از ابتدای تاسیس روزنامه «انیس» با او همکار بود، مرحوم عبدالرشید «لطیفی» بود. لطیفی کسی بود که هم دوران مدیریت محي‌الدین «انیس» را تجربه کرده بود و هم  دوران  مدیریت سرور «جویا» و هم محمد امین «خوگیانی» را.

 دورة کار مستقیم عبدالرشید «لطیفی» در «انیس»، بار اول از سال 1319 خورشیدی آغاز شد و او در این دوره موفق شد که مجدداً انیس را از هفته نامه به روزنامه تبدیل و در چهار صفحه به قطع بزرگ  انتشار دهد. این شیوه تا سال 1321خورشیدی ادامه داشت، تا این که در اثر بحران جنگ دوم جهانی که تاثیرات خود را در افغانستان هم گذاشت، «انیس» در چهار صفحه کوچک و با حروف قلمی به کار  خود ادامه داد.

 مرحوم «لطیفی» گذشته از کار در روزنامه «انیس» قسمت زیادی از عمر خود را در کارهای هنری نیز سپری نمود. او سر انجام به مرض سرطان دچار شد و پس از 27 سال کار در روزنامه «انیس» و  دیگر کارهای هنری، به روز جمعه 21 جوزای 1344 خورشیدی چشم از دنیا فرو بست.

 بعد از مرحوم «لطیفی» یکی دیگر از یاران انیس که سکان روزنامه را در دست گرفت، محمد عثمان «صدقی» بود. «صدقی» تحولات بنیادی در «انیس» به وجود آورد که از آن جمله می‌توان به بزرگ  شدن قطع آن و انتشار سالنامه‌یی جداگانه به عنوان هدیه «انیس» برای خوانندگان اشاره کرد. هدیه شامل موضوعات مختلف ادبی، تاریخی و اجتماعی بود.

 «صدقی» تا سال 1326 مسئولیت «انیس» را بر عهده داشت و بعد از او این مسئولیت را محمد هاشم «میوندوال» بر عهده گرفت. از جمله رویدادهای زمان مسئولیت «میوندوال» یکی هم تاسیس مجله وزین  ژوندون (زندگی) بود که به حیث یک مجله فرهنگی، سال‌ها به طور مرتب در پهلوی انیس نشر می‌شد.

 مسئولیت «میوندوال» در روزنامه «انیس» تا سال 1328 خورشیدی ادامه پیدا کرد و در این سال بود که او به ریاست مستقل مطبوعات انتخاب شد. با رفتن «میوندوال»، بار مسئولیت «انیس» را محمد  یونس  «حیران» به دوش کشید و مدت یک سال این مسئولیت را بر عهده داشت، تا اینکه در سال 1329 خورشیدی محمد نجیم «آریا» به این سمت برگزیده شد و تا سال 1332 خورشیدی به حیث مدیر  مسئول  «انیس» ایفای وظیفه کرد.

 در زمان مسئولیت محمد یونس «حیران» و محمد نجیم «آریا»، تغییرات چندان مهمی در «انیس» صورت نگرفت.

 در سال 1332 خورشیدی مسئولیت انیس به محمد خالد «روشان» تعلق گرفت و تا سال 1336 خورشیدی ادامه یافت. بعد از آن محمد قاسم «واجد» مدیر مسئول «انیس» شد. مدیریت مسئولی او تا ثور  1338 ادامه یافت. در زمان او یکی از کسانی که به عنوان نویسندة شناخته شده با روزنامه «انیس» همکاری داشت، محمد ابراهیم «عباسی» بود که وی بعد از صباح‌الدین «کشککی» مسئولیت روزنامه را  به  عهده گرفت. «عباسی» هم به حیث نویسنده و هم به حیث مدیر مسئول «انیس» زحمات زیادی در این راه کشید.

 عبدالحمید «مبارز» نیز کسی است که در سال 1341 مدیریت مسئول انیس را به عهده داشت. سپس سیدخلیل «روشان» در سال 1344 مسئولیت انیس را به دوش گرفت. محمد شفیع «رهگذر» یکی دیگر از  چهره‌هایی است که از سال 1344 الی 1349 مدیریت مسئول انیس را عهده‌دار گردید. از سال 1335 محمد ابراهيم عباسي الي سال 1355 براي بار دوم مدير مسئول انيس مقرر گرديد از سال 1355- الي  ثور 1357 سرشارشمالي به حیث مدير مئسول انيس ايفای وظيفه نمود، از سال 1357 الي 1359 در محمد وفاكيش به حيث مدير مسئول انيس انجام وظيفه كرده است. از سال 1359 الي عقرب 1361  محمد  زمان مومند مدير مسئول انيس بود در عقرب سال 1361 محمد صفر خواريكش به حيث مدير مسئول روزنامه انيس الي ميزان سال 1365 خدمت نموده است. همچنان محمد اسماعیل «محشور» از  میزان  1365 تا جوزای 1368 مدیر مسئول روزنامة ملی «انیس» بود و جلال «نورانی» نیز از سال 1368 تا 1371، مدیریت مسئول روزنامه «انیس» را به پیش برد. به همین ترتیب غلام رسول  «قرلق» از  1371 الی 1375 مدیر مسئول «انیس» بود.

 احمدضیا سیامک «هروی» از سال 1381 تا 1383 مدیر مسئول انیس بود که در زمان ایشان بار دیگر «انیس» به روزنامه تبدیل شد. پوهنیار سخی منیر از 1383 الی 1386 به حیث مدیر مسئول انیس  ایفای وظیفه نمود که در زمان تصدی ایشان هم یک سلسله تغییرات در شمارگان و تعداد صفحات «انیس» به عمل آمد.

 فیض‌الله «محتاج» نیز از سال 1386 تا 1388 مدت دوسال مدیریت مسئولی «انیس» را به عهده داشت.

 محمد قسیم «سروش» از 1388 الی 1390 مدیر مسئول «انیس» بود و در این دوره نیز صفحات اختصاصی با عنوان‌های مختلف ایجاد گردید. همچنان علی محمد «صادقیار» از 1390 تا 1391 مدیر  مسئول «انیس» بود و پس از آن مسئولیت روزنامة ملی «انیس» به حیات‌الله «بخشی» سپرده شد که از سرطان 1391 الی جوزای 1392 ادامه یافت و پس از آن (سیدفضل‌الحق «فایز» از 27 جوزای  1392 الی 9 ثور 1393 به حیث مدیر مسئول انیس گماشته شد و بعد از آن يعني از تاريخ 9 ثور 1393 الي اكنون كه 4 جدي سال 1395 مي باشد احمد شاكر ضربي به حيث مدير مسئول اين روزنامه  وزين ايفا وظيفه مي نمايد. قابل يادهاني است كه در دوره كاري احمد شاكر ضربي هشت صفحه انيس به صفحات اختصاصي تبديل شد يعني صفحه تحليل سياسي، سياست و جهان، اجتماع و سياست، فرهنگ  وسياست، صفحه اعلانات .

  از آغاز سال 1395نسبت کمبود بودجه وزارت اطلاعات وفرهنگ شمار صفحات  اين روزنامه وزين ملي به چهار صفحه تنزيل يافته است.